ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Βιβλιογραφία — Ενδοοστικές Εγχύσεις

Συστηματικές Ανασκοπήσεις (Systematic Reviews)

1. Sundaram K, Vargas-Hernández JS, Roca Sanchez T, Moreno Moreu N, Mont MA, Higuera CA, Piuzzi NS. Are Subchondral Intraosseous Injections Effective and Safe for the Treatment of Knee Osteoarthritis? A Systematic Review. The Journal of Knee Surgery. 2019;32(11):1046-1057. Συστηματική ανασκόπηση 6 μελετών. Κατέγραψε συνολική βελτίωση πόνου/λειτουργικότητας, χαμηλό ποσοστό επιπλοκών (2,5%) και υψηλό ποσοστό αποφυγής ολικής αρθροπλαστικής στον 1 χρόνο (81%). Κατέληξε ρητά ότι η μέθοδος δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, ενώ για πρώιμη/μέτρια νόσο τα δεδομένα κρίθηκαν ανεπαρκή για σαφή σύσταση υπέρ ή κατά.
2. Intraosseous platelet-rich plasma for osteoarthritis: a comprehensive review. EFORT Open Reviews. 2026. Η ανασκόπηση καλύπτει PubMed και Scopus έως τον Μάιο του 2025 και αξιολογεί κλινικά και preclinical δεδομένα για IO-PRP στο osteochondral unit. Το συμπέρασμα είναι ότι πρόκειται για υποσχόμενη θεραπευτική στρατηγική, ειδικά όταν συνδυάζεται με IA PRP, αλλά εξακολουθούν να απαιτούνται standardized, μεγαλύτερες και μακροχρόνιες RCTs.

Κλινικές Μελέτες & Τυχαιοποιημένες Δοκιμές (RCTs)

3. Sánchez Santiuste M, Vaquerizo García V, Pareja Esteban JA, Prado R, Padilla S, Anitua E. Plasma Rich in Growth Factors (PRGF) Versus Saline Intraosseous Infiltrations Combined with Intra-Articular PRGF in Severe Knee Osteoarthritis: A Prospective Double-Blind Multicentric Randomized Controlled Trial with 1-Year Follow-Up. Journal of Clinical Medicine. 2025;14(22):8075. Πολυκεντρική, διπλά-τυφλή RCT σε 86 ασθενείς με σοβαρή οστεοαρθρίτιδα γόνατος (Kellgren-Lawrence III-IV). Η προσθήκη ενδοοστικής έγχυσης PRGF στην ενδαρθρική θεραπεία έδειξε στατιστικά σημαντικά καλύτερα αποτελέσματα πόνου, λειτουργικότητας και ποιότητας ζωής έναντι ενδοοστικού φυσιολογικού ορού, σε παρακολούθηση έως 1 έτος.
4. Su K, Bai Y, Wang J, Zhang H, Liu H, Ma S. Comparison of hyaluronic acid and PRP intra-articular injection with combined intra-articular and intraosseous PRP injections to treat patients with knee osteoarthritis. Clinical Rheumatology. 2018;37(5):1341–1350. Πολύ χρήσιμη μελέτη: 86 ασθενείς με K-L II–III, τυχαιοποιημένοι σε: IA + IO PRP/IA PRP /IA hyaluronic acid. Η ομάδα IA+IO PRP είχε καλύτερα VAS και WOMAC αποτελέσματα και το αποτέλεσμα διατηρήθηκε έως 18 μήνες.
5. Barman A, Prakash S, Sahoo J, et al. Single intra-articular injection with or without intra-osseous injections of platelet-rich plasma in the treatment of osteoarthritis knee: A single-blind, randomized clinical trial. Injury. 2022;53(3):1247–1253. Οι δύο θεραπείες PRP βελτίωσαν τους ασθενείς, αλλά οι συγγραφείς δεν βρήκαν σημαντικό πρόσθετο κλινικό όφελος από τις IO εγχύσεις έναντι IA PRP μόνο.
6. Barman A, Bandyopadhyay D, Mohakud S, et al. Comparison of clinical outcome, cartilage turnover, and inflammatory activity following either intra-articular or a combination of intra-articular with intra-osseous platelet-rich plasma injections in osteoarthritis knee: A randomized, clinical trial. Injury. 2023;54(2):728–737. Σε νεότερο RCT , οι ίδιοι συγγραφείς εξέτασαν 96 ασθενείς με Kellgren-Lawrence grade III OA, σε IA-PRP, IA+IO-PRP και saline control. Και οι δύο ομάδες PRP παρουσίασαν σημαντική βελτίωση έναντι saline σε VAS και KOOS, καθώς και μεταβολές σε ορισμένους δείκτες φλεγμονής και cartilage/bone turnover. Αυτό είναι σημαντικό επειδή δεν εξετάζει μόνο PROMs αλλά και biomarkers, κάτι που ταιριάζει ιδιαίτερα σε αφήγημα υποχόνδριου οστού / osteochondral unit.

Συστηματικές Ανασκοπήσεις (Systematic Reviews)

1. Sundaram K, Vargas-Hernández JS, Roca Sanchez T, Moreno Moreu N, Mont MA, Higuera CA, Piuzzi NS. Are Subchondral Intraosseous Injections Effective and Safe for the Treatment of Knee Osteoarthritis? A Systematic Review. The Journal of Knee Surgery. 2019;32(11):1046-1057. Συστηματική ανασκόπηση 6 μελετών. Κατέγραψε συνολική βελτίωση πόνου/λειτουργικότητας, χαμηλό ποσοστό επιπλοκών (2,5%) και υψηλό ποσοστό αποφυγής ολικής αρθροπλαστικής στον 1 χρόνο (81%). Κατέληξε ρητά ότι η μέθοδος δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, ενώ για πρώιμη/μέτρια νόσο τα δεδομένα κρίθηκαν ανεπαρκή για σαφή σύσταση υπέρ ή κατά.

2. Intraosseous platelet-rich plasma for osteoarthritis: a comprehensive review. EFORT Open Reviews. 2026. Η ανασκόπηση καλύπτει PubMed και Scopus έως τον Μάιο του 2025 και αξιολογεί κλινικά και preclinical δεδομένα για IO-PRP στο osteochondral unit. Το συμπέρασμα είναι ότι πρόκειται για υποσχόμενη θεραπευτική στρατηγική, ειδικά όταν συνδυάζεται με IA PRP, αλλά εξακολουθούν να απαιτούνται standardized, μεγαλύτερες και μακροχρόνιες RCTs.

Κλινικές Μελέτες & Τυχαιοποιημένες Δοκιμές (RCTs)

3. Sánchez Santiuste M, Vaquerizo García V, Pareja Esteban JA, Prado R, Padilla S, Anitua E. Plasma Rich in Growth Factors (PRGF) Versus Saline Intraosseous Infiltrations Combined with Intra-Articular PRGF in Severe Knee Osteoarthritis: A Prospective Double-Blind Multicentric Randomized Controlled Trial with 1-Year Follow-Up. Journal of Clinical Medicine. 2025;14(22):8075. Πολυκεντρική, διπλά-τυφλή RCT σε 86 ασθενείς με σοβαρή οστεοαρθρίτιδα γόνατος (Kellgren-Lawrence III-IV). Η προσθήκη ενδοοστικής έγχυσης PRGF στην ενδαρθρική θεραπεία έδειξε στατιστικά σημαντικά καλύτερα αποτελέσματα πόνου, λειτουργικότητας και ποιότητας ζωής έναντι ενδοοστικού φυσιολογικού ορού, σε παρακολούθηση έως 1 έτος.

4. Su K, Bai Y, Wang J, Zhang H, Liu H, Ma S. Comparison of hyaluronic acid and PRP intra-articular injection with combined intra-articular and intraosseous PRP injections to treat patients with knee osteoarthritis. Clinical Rheumatology. 2018;37(5):1341–1350. Πολύ χρήσιμη μελέτη: 86 ασθενείς με K-L II–III, τυχαιοποιημένοι σε: IA + IO PRP/IA PRP /IA hyaluronic acid. Η ομάδα IA+IO PRP είχε καλύτερα VAS και WOMAC αποτελέσματα και το αποτέλεσμα διατηρήθηκε έως 18 μήνες.

5. Barman A, Prakash S, Sahoo J, et al. Single intra-articular injection with or without intra-osseous injections of platelet-rich plasma in the treatment of osteoarthritis knee: A single-blind, randomized clinical trial. Injury. 2022;53(3):1247–1253. Οι δύο θεραπείες PRP βελτίωσαν τους ασθενείς, αλλά οι συγγραφείς δεν βρήκαν σημαντικό πρόσθετο κλινικό όφελος από τις IO εγχύσεις έναντι IA PRP μόνο.

6. Barman A, Bandyopadhyay D, Mohakud S, et al. Comparison of clinical outcome, cartilage turnover, and inflammatory activity following either intra-articular or a combination of intra-articular with intra-osseous platelet-rich plasma injections in osteoarthritis knee: A randomized, clinical trial. Injury. 2023;54(2):728–737. Σε νεότερο RCT , οι ίδιοι συγγραφείς εξέτασαν 96 ασθενείς με Kellgren-Lawrence grade III OA, σε IA-PRP, IA+IO-PRP και saline control. Και οι δύο ομάδες PRP παρουσίασαν σημαντική βελτίωση έναντι saline σε VAS και KOOS, καθώς και μεταβολές σε ορισμένους δείκτες φλεγμονής και cartilage/bone turnover. Αυτό είναι σημαντικό επειδή δεν εξετάζει μόνο PROMs αλλά και biomarkers, κάτι που ταιριάζει ιδιαίτερα σε αφήγημα υποχόνδριου οστού / osteochondral unit.